4:59 am - Cuma Aralık 9, 2016

Denizaltı çatlak kuşağı nedir

Cumartesi, 5 Kasım 2016, 13:10 | Eğitim Dünyası | 0 Yorum

Denizaltı çatlak kuşağı nasıl oluşur hakkında bilgi

Denizaltı çatlak kuşağı, uzun, dar ve dağlık denizaltı oluşumu. Çoğunlukla, ok­yanus tabanında 1,5 km derinliklere kadar inen sırtlan ayırır.

En büyük çatlak kuşaklarına Büyük Okya­nusun doğu kesimlerinde rastlanır. Bu ku­şaklar, birkaç bin kilometre uzunlukta ve 100-200 km genişliktedir, ayrıca birkaç kilo­metrelik yükseltiler içerir. Büyük Okyanus­taki her çatlak kuşağı aslında, sırtlardan ve bunların arasında yer alan yüzlerce kilomet­re uzunlukta ve onlarca kilometre genişlik­teki çukurlardan oluşan karmaşık bir yapıdır. Atlas Okyanusunda görülen daha kısa birçok çatlak kuşağı, Orta Atlantik Sırtıyla birleşmiş durumdadır. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusundaki çatlak kuşakları bir­birlerine hemen hemen paralel konumda doğu-batı doğrultusunda uzanırlar. Hint Okyanusundaki durum çok iyi incelenme­mişse de, kuzey-güney doğrultusunda uza­nan ve Büyük Okyanusun doğusunda görü­len kuşaklarla kıyaslanabilecek özellikte birkaç kuşak saptanmıştır.

Okyanus tabanlarında, magnetik alan şid­deti son derece düzenli bir biçimde değişen hatlar bulunur. Aynca bu hatlar, sırt boyun­ca ya da yükselti eksenine göre, ayna görünümlü bakışımlı yapıdadır. Çatlak ku­şağı boyunca sırt tepelerinde görülen öte­lenmelere magnetik hatlardaki ötelenmeler eşlik eder. Büyük Okyanusun Kuzey Ame­rika açıklarındaki bölümlerinde, deniz taba­nında herhangi bir okyanus ortası sırt bulunmaz. Ama burada da, 1.175 km’lik Mendocino çatlak kuşağı boyunca belirgin magnetik hatlar görülür. Çatlak kuşakları­nın, okyanus sırtı oluşturan kesimlerinin dışında kalan bölümlerinde deprem oluşmaz.

Çatlak kuşakları ile magnetik ve sismik olgular arasındaki ilişkiler deniz dibi yayılması kuramıyla açıklanabilir. Bu kura­ma göre, okyanus yükseltileri ve sırtlan yayılma merkezleridir ve bu merkezler bo­yunca yer mantosundan düzenli olarak yük­selen volkanik maddeler, birbirini izleyen düşey dilimler halinde kabuğa eklenir. Di­limlerin katılaşması ve soğumasıyla birlikte, bu yeni okyanus kabuğu içindeki magnetik mineraller, yerin magnetik alan şiddetinin egemen yönü ve değişimleriyle uyum içinde magnetikleşirler. Yeni oluşan dilim, yayıl­ma merkezleri boyunca sürekli olarak yarı­lır ve yarılmayla ortaya çıkan yarım yüzey­ler, birbirinden uzaklaşan iki katı levhanın birleşik parçaları haline gelirler. Bu nedenle çatlak kuşağının, çıkıntı yapan sırt ekseni boyunca olan bölümü, karşıt yönlerde hare­ket eden levhalar arasında kırık bir sınırdır ve sırt dönüşme kırığı olarak adlandırılır. Bu dönüşme kırığı boyunca görülen hareket farklılıkları, sismik incelemelerle saptanan kırık hareketleriyle uyum içindedir.

 2017 YGS Soruları ve Yorumlar İçin Tıkla

Yorum Yazın

Yararlı Bağlantılar