![](https://www.derszamani.net/wp-content/uploads/2013/09/71fec2717a721f70cd6ff1da56fca6a6.gif)
Hidrokarbonlar Konu Anlatımı Özeti ve Hidrokarbonlar Formülleri Açıklamaları, hidrokarbonların sınıflandırılması
• HİDROKARBONLAR
Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir.
Alifatik Hidrokarbonlar
Düz zincirli
veya dallanmış
olabilir.
Doymuş hidrokarbonlar :
Alifatik hidrokarbonlar düz zincirli veya dallanmış olabilir. |
ALKAN | ALKEN | ALKİN |
|
|
|
HİDROKARBONLARIN İLK 10 ÜYESİNİN İSİMLENDİRİLMESİ |
ALKAN | ALKEN | ALKİN |
CH4MetanC2H6 Etan
C3H8 Propan C4H10 Bütan C5H12 Pentan C6H14 Hegzan C7H16 Heptan C8H18 Oktan C9H20 Nonan C10H22 Dekan |
—C2H4 Eten (Etilen)
C3H6 Propen C4H8 Büten C5H10 Penten C6H12 Hegzen C7H14 Hepten C8H16 Okten C9H18 Nonen C10H20 Deken |
—C2H2 Etin (Asetilen)
C3H4 Propin C4H6 Bütin C5H8 Pentin C6H10 Hegzin C7H12 Heptin C8H14 Oktin C9H16 Nonin C10H18 Dekin |
Bu ilk 10 alkanın ismi bilinmelidir. |
ALKİL (R–) Radikal
Alkanlardan bir hidrojen çıkarılması ile geri kalan köke alkil denir.
Genel formülü CnH2n+1 dir. İsimlendirme yapılırken –an eki kaldırılarak –il eki getirilir.
CH3 – Metil
C2H5 – Etil
C3H7 – Propil
C4H9 – Bütil gibi.
Alkil grubu bir köktür. Serbest olarak, yani tek başına bulunmaz. Mutlaka organik moleküldeki bir fonksiyonel gruba bağlı olarak bulunur.
R – X (Alkil halojenür)
¯
Halojen
SİSTEMATİK İSİMLENDİRME
Açık yapılı hidrokarbonların isimlendirilmesinde ana iskelet şudur:
Ön ek + kök adı + son ek
- Moleküldeki en uzun C zinciri ve bu zincirdeki C sayısı esas alınır. Kök adı buna göre belirlenir.
- Uzun zincirdeki C larına numara verilir. Molekülde üçlü bağ varsa, üçlü bağın yakın olduğu uçtan numaralandırmaya başlanır. Üçlü bağ yoksa, ikili bağa dikkat edilir. İkili bağ da yoksa, uzun zincire bağlı olan grupların yerleri mümkün olduğu kadar küçük sayılarla belirtilebilecek şekilde numara verilir.
- Önce grubun bağlı olduğu C numarası yazılır. (–) işaretinden sonra da grubun adı yazılır.
- Molekülde benzer gruplar varsa, grupların bağlandıkları karbonların numaraları ayrı ayrı yazılır. Aynı alkil grupları, aynı C u üzerinde iseler bu karbonunun numarası, grup sayısı kadar tekrarlanır. Ayrıca benzer grupların sayısını belirtmek üzere di, tri, tetra …….. gibi ön ekler kullanılır.
- Gruplar alfabetik sıraya göre yazılmalıdır.
- Zincir üzerindeki C sayısı esas alınarak kök adı söylenir. (Prop, büt, pent, hegz, hept … hecelerinden biri)
- İskelet üzerinde bir tane üçlü bağ varsa kökten sonra –in eki getirilir. Üçlü bağ uçta değilse hangi numaralı karbondan sonra geliyorsa o rakam kökten önce yazılır. İskelette iki yerde üçlü bağ varsa hangi numaralı karbondan sonra geldikleri kökten önce yazılır. Kökten sonra ise –di in son eki getirilir.
- Karbon iskeletinde üçlü bağ yok, fakat çift bağ varsa, eğer bir yerde ise –en veya –ilen eki getirilir. Çift bağ başta değil ise, hangi numaralı karbondan sonra geliyorsa, o rakam kökten önce yazılır. İskelette birden fazla çift bağ varsa yerleri kökten önce belirtilir. Kök heceden sonra ise di en, tri en … gibi uygun son ek getirilir.
- Karbon iskeletinde üçlü bağ veya çift bağ yoksa, yani molekül doymuş bir hidrokarbon İse kök heceden sonra sadece –an eki getirilir.
NOT-1 : Bileşik halkalı ise “SİKLO”ön eki getirilir.NOT-2 : Alkan bileşiklerinde 2’inci C unda yalnızca bir –CH3 dallanması varsa izo, 2 tane –CH3 bağlı ise neo ön ekiyle isimlendirme yapılır. |
![]() İzo pentan |
![]() |
Aşağıdaki bileşiklerin isimlendirilmesine dikkat ediniz.
Alkan, Alken ve Alkin’lere ait fiziksel özellikler |
ALKAN | ALKEN | ALKİN |
|
|
|
İZOMERİ
Genel manada izomeri, farklı şekillerde isimlendirebileceğimiz aynı kapalı formüle sahip bileşiklerdir.
Molekül formülleri aynı (Aynı cins ve sayıda bulunduran) fiziksel ve kimyasal özellikleri farklı maddelere izomer maddeler denir.
İzomer maddelerin yapı formülü (moleküldeki ların dizilişi ve yaptığı bağları belirten formül) farklıdır.
1. Yapı İzomerisi
2. Geometrik İzomeri
1. Yapı İzomerisi
Moleküldeki atomların yapı formülünü oluştururken, yerlerinin değişmesiyle oluşan izomeriye denir.
a. Zincir ve Dallanma İzomerisi
![]() |
![]() |
b. Halka – Zincir İzomerisi
![]() |
![]() |
c. Fonksiyonlu grubun, yerinin farklı olması
d. Fonksiyonlu grup izomerisi
- Alkol — Eter
- Aldehit — Keton
- Karboksili asit — Ester vb.
Birbirlerinin izomeridir.
2. Geometrik İzomeri
Alkenlere ait bir izomeridir. Çift bağın bağlı olduğu karbonlarından herbirine
bağlı olan iki grup aynı olmaması halinde molekül cis- trans izomerisi gösterir.
![]() |
Cis-trans izomerisi yok. Çünkü birinci C atomundaki iki grupta aynıdır. |
HİDROKARBONLARIN KİMYASAL REAKSİYONLARI
1. Hidrokarbonların Yanma Reaksiyonları
Hidrokarbonların oksijenle yanmasından CO2 ve H2O oluşur. Alkan, Alken ve Alkinlerin genel yanma reaksiyonları aşağıda verilmiştir.
2. Yer Değiştirme Reaksiyonları
Doymuş hidrokarbonlardan metan ultraviyole etkisinde klor gazı ile yer değiştirme reaksiyonu verir.
CH4 + CI2 ® CH3CI + HCI
CH3 CI + CI2 ® CH2CI2 + HCI
CH2CI2 + CI2 ® CHCI3 + HCI
CHCI3 + CI2 ® CCI4 + HCI
CH4 + 4CI2 ® CCI4 + 4HCI
3. Katılma Reaksiyonları
Doymamış hidrokarbonlar (alken ve alkin) katılma reaksiyonu verirler. Alkanlar katılma reaksiyonu vermezler. alkenlerin katılması bir kademede, Alkinlerin katılması iki kademede gerçekleşir.
Katılma reaksiyonu, doymamış hidrokarbon molekülünde zayıf p (pi) bağının açılarak verdiği reaksiyonlardır.
a. Hidrojen katılması
- Bir mol alkene 1 mol hidrojen katılır.
C2 H4 + H2 ® C2 H6
C3 H6 + H2 ® C3H8
- 1 mol alkine 2 mol hidrojen katılır.
C2 H2 + 2H2 ® C2H6
C3H4 + 2H2 ® C3H8
b. Halojen Katılması (Brom Katılması)
Doymamış hidrokarbonlar (alken – alkin) bromlu su çözeltisinin rengini giderirler. Alkanlar bromlu su çözeltisi ile reaksiyon vermezler.
- 1 mol alkene 1 mol brom katılır.
C2H4 + Br2 ® C2H4Br2
- 1 mol alkine 2 mol brom katılır.
C2H2 + 2Br2 ® C2H2 Br4
Bromlu su çözeltisi alken ve alkinlerin ayıracıdır.
c. Halojen Asidi Katılması
Markownikoff Kuralı
Doymamış hidrokarbonlara HX türünde bir bileşik katılırken (–) yüklü iyon en az hidrojen u taşıyan karbon una bağlanır. (X: Halojen)
- 1 mol alkene 1 mol HBr katılır.
- 1 mol Alkine 2 mol HBr katılır.
![]() |
![]() |
d. H2O Katılması
- Alkenlere su katılmasıyla monoalkoller oluşur.
C2H4 + H2O ® C2H5OH
Etilen Etil alkol
- Alkinlere su katılmasıyla keton türü bileşikler oluşur.
- Alkinlerin en küçük üyesi olan asetilene su katılırsa aldehit türü bir bileşik olan aset aldehit elde edilir.
- Alken ve alkinler polimerleşme tepkimesi verirler. Alkanlar polimerleşme tepkimesi vermezler.
C’lar arasındaki çift bağ (=) açılır ve C başka maddelere bağlanır.
Aynı cinsten iki molekülün birbirine bağlandığı tepkimelere dimerleşme, üç molekülün bağlandığı tepkimelere trimerleşme denir. Monomerlerin birbirine bağlanmasıyla (en az 1000) oluşan maddeye polimer denir.
5. Alkinlerin Ayıracı
(Asetilenin ayıraç reaksiyonları)
- Amonyaklı AgNO3çözeltisinden asetilen gazı geçirildiğinde kirli beyaz renkli gümüş asetilenür çökeleği oluşur.
- Amonyaklı bakır bir klorür çözeltisinden asetilen gazı geçirilirse tuğla kırmızısı renginde bakır asetilenür çöker.
- Amonyaklı bakır I klorür ve amonyaklı gümüş nitrat çözeltisi asetilenin ayıracıdır.
- Bu iki çözelti ile R – C º C – H türündeki alkinler reaksiyon verir.
- Alkanlar, alkenler ve R – C º C – R türündeki alkinler bu iki çözelti ile reaksiyon vermezler.
6. Alkenlerin Yükseltgenmesi
- Alkenler H2O2ile seyreltik asidik ortamda diolleri oluştururlar.
- Alkenler bayer ayıracı ile zayıf asidik ortamda diolleri meydana getirirler.
Bayer ayıracı
Potasyum permanganat ile sodyum karbonatın sulu çözeltisidir.
HİDROKARBONLARIN ELDE REAKSİYONLARI
Alkanların Eldesi
1. Wurtz Sentezi
Alkil holojenürlerin (R–X) alkoldeki çözeltisinin metalik sodyum ile reaksiyonundan alkanlar oluşur.
Wurtz sentezinin genel denklemi ;
R – X + R’ – X + 2Na ® R–R’ + 2Na X
şeklindedir. Wurtz sentezine göre metan elde edilemez.
2CH3 – Cl + 2Na ® CH3 – CH3 + 2NaCl
Metil klorür Etan
2C2H5Cl + 2Na ® C4H10 + 2NaCl
Etiklorür Bütan
2. Alken ve Alkenlerin doyurulması
Alken ve alkinlerin hidrojen ile doyurulmasından elde edilir.
C2 H4 + H2 ® C2H6
C2 H2 + 2H2 ® C2H6
3. Grignard Bileşiklerinden
Grignard bileşiklerinin (R–Mg–X) su ile hidrolizinden elde edilirler.
R – Mg – X + H2O ® R – H + Mg(OH) X
CH3 – MgCl + H2O ® CH4 + MgOHCl
C2H5 – MgCl + H2O ® C2H6 + MgOHCl
Grignard bileşiklerinin asitlerle reaksiyonundan alkanlar elde edilir.
R – Mg – X + HX ® R – H + Mg X2
Grignard Bileşiği Asit Alkan
CH3 – MgCl + HCl ® CH4 + MgCl2
4. Karboksilli asit Tuzlarından
Karboksilli asitler ve karboksilat tuzları kuvvetli bazların etkisiyle yüksek sıcaklıkta alkanları oluştururlar.
ALKENLERİN ELDESİ
1. Alkollerden H2O çekilmesiyle
Mono alkollerden H2SO4 katalizörlüğünde H2O çekilmesiyle alkenler elde edilir.
2. Alkanlardan H2 çekilmesi
Doymuş hidrokarbonlardan hidrojen çekilmesiyle alkenler elde edilir.
3. Alkil holojenürlerden
Alkil halojenürlerin derişik kuvvetli bazlarla ısıtılması sonucunda alkenler elde edilir.
ALKİNLERİN ELDESİ
Alkil halojenürlerden
Alkil dihalojenür bileşiklerinin KOH çözeltisi ile ısıtılmasından alkinler elde edilir.
R – CH – CH2 + 2KOH ® R – C º CH + 2H2O + 2KBr
I I
Br Br
Asetilenin eldesi
Teknikte kalsiyum karbürün (karpit) su ile reaksiyonundan asetilen elde edilir.
Kireç taşından başlıyarak C2H2 yi elde denklemi :
CaCO3 ® CaO + CO2
CaO + 3C ® CaC2 + CO
CaC2 + 2H2O ® C2H2 + Ca(OH)2
vallahi bravo bütün sitelere girdim hepiniz birbirinizden kopya çekmişsiniz hiçbir şeyi değiştirmeden koyuvermişsiniz
İşte bu çok iyi oldu. hidrokarbonların sınıflandırılması kısa ve çok harika olmuş, emeği geçenlerin eline sağlık diyorum, hemen yazıyorum. :)
Amk organiği başıma bela oldu anlamıyorum amk dersini
çok güzel bir yazı olmuş.
yarın sınavım var inşallah iyi geçer
Yanma tepkimelerinde benzenden mi yoksa oktandan mi daha çok enerji üretilir?? Lütfen acil cevap istiyorum..
Yanma tepkimelerinde benzenden mi yoksa oktandan mi daha çok enerji üretilir?? Lütfen acil cevap istiyorum…
çok uzun yaa biraz kısaltırsanız sevinirim
Sinavda isime yaradi çok tesekkürler
güzelmişşşş ama işime yaramadı aradığımı bulamadm ne yazıkki
alkenlerde 2 li bağ yapan c atomları sp3 değil sp2 hibritleşmesi yapar yanlış yazılmış
zeynepcim karbonların hepsi sp2 hibriltleşmesi yapmaz. En az iki tane sp2 hibritleşmesi zorunludur. sp3 hibritleşmesi de yapabilir
He bilseydin bu siteye mi girerdi
heveslenmevo kız benim
Proje ödevime çok yardımcı oldu çok teşekkür ederım elınıze sağlık
süpersiniz muhteşem anlatılmış yardımcı oldu proje ödevime sağolum :)
arkadaşlar dikkat alkenlere sp3 yazmıslar yanlış alkenler sp2 hibritleşmesi yapar
gerçekten iyi bir konu anlatımı olmuş
Cok tessekkurler hizli bi tekrar yaptim sayenizde :)
Emeği geçen herkese teşekkürler
işime yaradı teşekkürlerr