11:12 am - Salı Aralık 6, 2016

Karahanlı Türkçesi Dil Özellikleri

Cumartesi, 5 Kasım 2016, 13:53 | Öğrenciye Bilgiler | 1 Yorum

Karahanlı Türkçesi Dil Özellikleri

Karahanlıca, karahanlı türkçesî. hakaniye türkcesİ olarak da bilinir, Orta Asya Türk yazı dilinin başlangıç evresini oluştu­ran Türk lehçelerinden biri.

Orta Asya Türk yazı dili, üç döneme ayrılır: Karahanlıca, Harezm Altınordu Türkçesi ve Çağatayca. İslamın da etkisinde gelişen Karahanlıca 11-12. yüzyıllar arasın­da Kaşgar ile Doğu ve Batı Türkistan’da yayılmış, Karahanlı Devleti’nin de resmî dili olmuştur. Karahanlıcanın özelliklerini gösteren başlıca yapıtlar, Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lügati’t-Türk, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig ve Edip Ahmed Yükneki’nin Atabetül-Hakayık adlı yapıtıy­la Ashabü’l-Kehf Ur.

Günümüze ulaşan Karahanlıca metinler, Uygur ve Arap harfleriyle yazılmıştır. Bu dilde a,ı,o,u,â,e,i,ö,ü ünlüleri kullanılmış, dişsil d ünsüzü “zel” harfiyle, w ünsüzü üzerinde üç nokta bulunan “fe” harfiyle gösterilmiştir. Karahanlıcada dudaksıl ün­süzlerin yanındaki ünlüler yuvarlaklaşır (örn. kapıglkapug “kapı”, erdemliglerdemlüg “erdemli”), yuvarlak ünlülerden bazıları ise düzleşir (örn. sünüş/süniş “savaş”, umunçlumtnç “umut”). Bazı sözcüklerin hem kalın, hem de ince ünlülere yer veren biçimleri (biçek, bıçak biçmek, bıçmak) vardır.

Karahanlıcada Eski Türkçedeki b, k, / gibi ünsüzler korunmuştur; örneğin barmak (“varmak”), köz (“göz”), tag (“dağ”). Karahanlıcada ayrıca b/w değişme­si (ab/aw “av”, yalbarmaklyalwarmak “yal­varmak”), d/dişsil d değişmesi (adıg/adıg “ayı”, bedük/bedük “büyük”) görülür. Önseste y türemesi vardır (ıgaçlyığaç “ağaç”). Eski Türkçede ny sesi Uygurca döneminde y ve n olarak ikiye ayrılmış, Karahanlıcada y yaygınlaşmıştır (örn, çı- gany/çıgay “yoksul”, korıylkoy “koyun”). Sözcüklerin ve eklerin sonundaki, yapım eklerinin başındaki ince ve kaim g’ler genellikle korunmuştur: Tetig (“akıllı”), kurug (“kuru”), biliglig (“bilgili”), silig (“temiz”) gibi. Sayı belirten sözcüklerdeki ünsüzler ise ikizleşir; örneğin ikki (“iki”), ottuz (“otuz”), ellig (“elli”).

 2017 YGS Soruları ve Yorumlar İçin Tıkla

1 yorum yazılmış, sizde hemen aşağıdan yorum yazabilirsiniz "Karahanlı Türkçesi Dil Özellikleri"

  1. oğuzhan diyor ki:

    çok güzel ve faydalı bir paylaşım.

Yorum Yazın

Yararlı Bağlantılar