Web sitemize hoşgeldiniz, 18 Kasım 2017

Dünyanın Şekli ve Hareketleri Konu Anlatımı – Ders Notları

DÜNYA’NIN ŞEKLİ ve HAREKETLERİ

A. DÜNYA’NIN ŞEKLİ

Dünya, kutuplardan hafifçe basık, Ekvator’dan şişkin kendine has bir şekle sahiptir. Buna geoit denir. Dünya’nın geoit şekli, kendi ekseni etrafında dönüşü sırasında oluşan, merkez kaç kuvvetiyle savrulması sonucu meydana gelmiştir.

Dünya’nın Şeklinin Sonuçları

  • Ekvator’un uzunluğu tam bir meridyen dairesinin uzunluğundan daha fazladır.

  • Ekvator yarıçapı, kutuplar yarıçapına göre 21 km daha uzundur.

  • Dünya’nın şeklinden dolayı, güneş ışınları yeryüzüne farklı açılarla düşer.

  • Sıcaklık dağılışını etkiler. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık değerleri düşer.

  • Dünya’nın şeklinden dolayı, Dünya’nın bir yarısı karanlıkken diğer yarısı aydınlıktır. Aydınlanma çizgisi daire biçiminde olur. Buna aydınlanma çemberi de denir.

  • Kutuplar, Dünya’nın merkezine (Ekvator’a göre) daha yakındır. Bunun sonucu olarak, yerçekimi Ekvator’da az, kutuplarda daha fazladır.

  • Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı Ekvator’dan kutuplara gidildikçe azalır.

  • Ekvator’dan kutuplara gidildikçe, paralel boyları ve meridyenler arası mesafe azalır.

  • Dünya’nın şeklinden dolayı, harita çizimlerinde hatalar meydana gelir.

  • Kutup yıldızının görünüm açısı bulunduğumuz yerin enlem derecesini verir.

B. DÜNYA’NIN HAREKETLERİ

1. Dünya’nın Kendi Ekseni Etrafında Dönmesi (Günlük Hareket)

Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, batıdan doğuya doğru 24 saatte tamamlar. Buna 1 gün denir.

Dünya’nın Kendi Ekseni Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları

  • Gece ve gündüz birbirini takip eder.

  • Güneş ışınlarının günlük geliş açıları değişir.

  • Günlük sıcaklık farkları meydana gelir. Bunun sonucunda;

–   Fiziksel çözülme oluşur.

–   Günlük basınç farkları oluşur.

–   Meltem rüzgârları oluşur.

  • Merkez kaç kuvveti meydana gelir. Bunun sonucunda;

–   Sürekli rüzgârların (Alize, Batı, Kutup) yönlerinde sapmalar meydana gelir.

–   Okyanus akıntıları (Gulf – stream, Labrador, vs.) halkalar oluşturur ve yönlerinde sapmalar olur.

  • Yerel saat farkları meydana gelir.

  • Cisimlerin gün içindeki gölge uzunlukları değişir.

  • Güneş doğuda erken doğar, batar ve batıda geç doğar, batar.

  • Dinamik basınç kuşakları meydana gelir.

2. Dünya’nın Güneş Etrafında Dönmesi (Yıllık Hareket)

Dünya, kendi ekseni etrafındaki günlük dönüşünü sürdürürken, bir yandan da Güneş’in çevresinde dolanır. Dünya, Güneş etrafındaki dönüşünü elips şeklindeki bir yörünge üzerinde 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna 1 yıl denir.

Dünya, 939 milyon km lik yörüngesi üzerinde saatte 108 bin km. hızla hareket eder.

Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı sabit değildir. Bazen yaklaşırken, bazen uzaklaşır. Bunun nedeni, Dünya yörüngesinin elips şeklinde olmasıdır. Dünya’nın Güneş’e en yakın olduğu 3 Ocak tarihine Perihel (Günberi) denir. Dünya’nın Güneş’ten en uzak olduğu 4 Temmuz tarihine ise Afel (Günöte) denir.

Dünya’nın Güneş Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları

  • Mevsimlerin oluşmasına ve değişmesine neden olur.

  • Mevsimlik sıcaklık farkları meydana gelir.

  • Kara ve denizler arasında sıcaklık farkları oluşur.

  • Muson rüzgârları meydana gelir.

  • Gece – gündüz uzunlukları değişir.

  • Güneş’in ufuk üzerinde doğduğu yer ve saat ile, Güneş’in ufukta battığı yer ve saat değişir.

  • Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları değişir.

  • Cisimlerin gölge boyları değişir.

  • Aydınlanma çemberi mevsimlere göre yer değiştirir.

  • Güneş ışınları yıl boyunca dönencelere bir kez, dönenceler arasına iki kez dik düşer.

Dünya’nın Eksen Eğikliği

Dünya’nın elips şeklindeki yörüngesinden geçen düzleme Ekliptik (yörünge) düzlemi, Ekvator’dan geçen düzleme ise Ekvator düzlemi denir.

Bu iki düzlem birbiriyle çakışmaz. Çünkü, Dünya’nın ekseni ekliptik düzleme tam dik değildir. Başka bir ifadeyle, Dünya ekseni ile ekliptik düzlemi arasında 66° 33′, Ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasında 23° 27′ lık bir açı vardır.

İşte yukarıda, Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketinin sonuçlarında sayılanların asıl nedeni, Dünya’nın ekseninin eğik olmasıdır. Buradan, “Dünya’nın Güneş çevresinde dönüşünün sonuçları, eksen eğikliği ile birlikte ortaya çıkar” sonucunu çıkarabiliriz.

Dünya ekseninin 23°27′ eğik oluşunun sonuçları şunlardır:

  • Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı yıl boyunca değişir.

  • Güneş’in doğuş ve batış saatleri ile yerleri değişir.

  • Aydınlanma çemberinin sınırı mevsimlere göre değişir.

  • Mevsimlerin oluşumuna neden olur.

  • 21 Aralık’ta Güney Yarım Küre’nin, 21 Haziran’da ise, Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e daha dönük olmasına neden olur.

  • Gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın, Ekvator’dan kutuplara gidildikçe artmasına neden olur.

Ekvator çizgisi üzerinde yıl boyunca gece ve gündüz süreleri değişmez.

  • Yıl içinde cisimlerin gölge uzunlukları değişir.

  • Dönencelerin ve kutup dairelerinin sınırlarını belirleyerek, matematik iklim kuşaklarının oluşumuna neden olur.

MEVSİMLER ve ÖZELLİKLERİ

Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi ve eksen eğikliğine bağlı olarak dört önemli gün ortaya çıkar. Bu günler aynı zamanda mevsimlerin başlangıcıdır.

21 Mart ve 23 Eylül tarihlerine ekinoks (gece – gündüz eşitliği) tarihleri, 21 Aralık ve 21 Haziran tarihlerine de solstis (gündönümü) tarihleri denir.

21 HAZİRAN

a. Kuzey Yarım Küre

  • Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne 90°lik açı ile düşer.

  • Yaz mevsiminin başlangıcıdır.

  • En uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.

  • Yengeç Dönencesi’nden kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır.

  • Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar. Fakat 23 Eylül tarihine kadar gündüzler gecelerden uzundur.

  • Aydınlanma çemberi Kuzey Kutup Dairesi’ne teğet geçer.

  • Yengeç Dönencesi’nin kuzeyi, güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dik açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları küçülmeye başlar.

  • Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde en kısa gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları uzamaya başlar.

b. Güney Yarım Küre

  • Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne 43°06′ lık açı ile düşer.

  • Kış mevsiminin başlangıcıdır.

  • En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.

  • Oğlak Dönencesi’nden güneye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır.

  • Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Fakat 23 Eylül tarihine kadar geceler gündüzlerden uzundur.

  • Aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesi’ne teğet geçer.

  • Oğlak Dönencesi’nin güneyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları büyümeye başlar.

  • Oğlak Dönencesi’nin güneyinde en uzun gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları kısalmaya başlar.

23 EYLÜL

Kuzey ve Güney Yarım Küre

  • Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a 90°lik açı ile düşer.

  • Gölge boyu Ekvator’da sıfırdır.

  • Güneş ışınları bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre’ye dik düşmeye başlar.

  • Bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küre’de geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Güney Yarım Küre’de ise tam tersi olur.

  • Bu tarih Kuzey Yarım Küre’de Sonbahar, Güney Yarım Küre’de İlkbahar başlangıcıdır.

  • Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür.

  • Dünya’da gece ve gündüz birbirine eşit olur.

  • Bu tarih Kuzey Kutup Noktası’nda 6 aylık gecenin, Güney Kutup Noktası’nda ise 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.

21 ARALIK

a. Kuzey Yarım Küre

  • Güneş ışınları Yengeç Dönencesi’ne 43°06′ lık açı ile gelir.

  • Kış mevsiminin başlangıcıdır.

  • En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.

  • Yengeç Dönencesi’nden kuzeye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır.

  • Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Fakat 21 Mart tarihine kadar, geceler gündüzlerden uzundur.

  • Aydınlanma çemberi Kuzey Kutup Dairesi’ne teğet geçer.

  • Yengeç Dönencesi’nin kuzeyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları büyümeye başlar.

  • Yengeç Dönencesi’nin kuzeyinde en uzun gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları kısalmaya başlar.

b. Güney Yarım Küre

  • Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne 90° lik açı ile gelir.

  • Yaz mevsiminin başlangıcıdır.

  • En uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.

  • Oğlak Dönencesi’nden güneye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır.

  • Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya geceler uzamaya başlar. Ancak 21 Mart tarihine kadar, gündüzler gecelerden uzundur.

  • Aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesi’ne teğet geçer.

  • Oğlak Dönencesi’nin güneyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dik açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları küçülmeye başlar.

  • Oğlak Dönencesi’nin güneyinde en kısa gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları uzamaya başlar.

21 MART

Kuzey ve Güney Yarım Küre

  • Güneş ışınları öğle vakti Ekvator’a 90° lik açı ile düşer.

  • Gölge boyu Ekvator’da sıfırdır.

  • Güneş ışınları bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küre’ye dik düşmeye başlar.

  • Bu tarihten itibaren Güney Yarım Küre’de geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Kuzey Yarım Küre’de ise tam tersi olur.

  • Bu tarih Güney Yarım Küre’de Sonbahar, Kuzey Yarım Küre’de İlkbahar başlangıcıdır.

  • Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür.

  • Dünya’da gece ve gündüz süreleri birbirine eşit olur.

  • Bu tarih Güney Kutup Noktası’nda 6 aylık gecenin, Kuzey Kutup Noktası’nda ise 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

  1. zey dedi ki:

    Çok faydalandım, teşekkür ederim.

  2. merve dedi ki:

    yaz yaz bitmedi ama olsun güzeldi

  3. sarı dedi ki:

    Kaynakca ne onu bulamadım ???

  4. Elif dedi ki:

    Ellerinize sağlık.

  5. Hüseyin dedi ki:

    Güzel anlatılmış

  6. Ercan dedi ki:

    Abi Allah tan özet miş ya ;)

  7. smr dedi ki:

    Allah hepinizden razı olsun çok teşekkür ederim emeği geçen herkesin eline sağlık sayenizde 100 alıcam İnşallah projemden :D

  8. merve dedi ki:

    baya bir gzlmiş sınava hazırlıq yapmama yardımıcı oldu bizim bir hoca war allahım bes qimsenin başına wermesin

  9. mastet Yİİ . dedi ki:

    Baya guzel olmus isime yaradi odevi yarin goturcem bakalim nolcak

  10. Tuana dedi ki:

    Arkadaşlar bunu su gibi ezberleyen sınavda su gibi not alırr harıkaa coğrafyam iyi degildi taki bunu okuyana kadar

  11. merve dedi ki:

    harita üzerinde bir tek şey yoktur oda ülkelerin isimleri

  12. ayşenur dedi ki:

    çok begendim kim hazırladıysa ellerine saglık

  13. kadir dedi ki:

    güzel olmuş elinize sağlık birdahaki sefere az olursa memnun olurum

  14. Oguzhan kılıç dedi ki:

    Cok İiyi Ya Yazılılarda cok yardımcı oldu

  15. yasooo dedi ki:

    bizim hoca 15 sayfa istedi ibnelikte son nokta :D

  16. muhammed hüseyin koç dedi ki:

    baya az ödevmiş ya güzel güzel

    1. berk dedi ki:

      bencede(öle)

  17. çiğdem dedi ki:

    bencede bu ödev çok kısa yaa hoca kesin kabul etmeyecek

  18. HALİSE dedi ki:

    çok teşekkür ederim çok işime yaradı

  19. ela dedi ki:

    çok işime yaradı. çook sağolun.::D:D

  20. ferit dedi ki:

    cok guzelama bu odev cok kısa bizim hoca en az 10 sayf istiyor

  21. esra dedi ki:

    süper olmuş çok begendim

  22. deniz dedi ki:

    bır bu konuyu anlamıyorum yha :)

    1. esra dedi ki:

      neyi anlamadın

  23. YEŞİM D. dedi ki:

    TEŞEKKÜRLER :):)

  24. demet nur dedi ki:

    umarım iyi not alırım teşekkür ederim emeği geçenlere :):)

  25. Enes dedi ki:

    Elinize Sağlık arkadaşlar gerçekten işime yaradı yarın Coğrafya sınavı var :D

  26. melisa dedi ki:

    bizim hocaya yetmez bu ya adam en az 10 sayfalık dedi ;(

    1. Ahmet dedi ki:

      Melisa sen hangi okuldasın ? bızımkıde 10 sayfa dedi de blkı bızım melısa sındır.

  27. Nebahat dedi ki:

    güzel bir çalışma olmuş, emeğinize sağlık

  28. çiçek dedi ki:

    çok güzel olmuş

  29. ali dedi ki:

    çok fazla değilmi…

  30. sedat dedi ki:

    sıcaklığın k.yk.ve g.y.k farklı olmasının nedeni nedir

    1. büşra dedi ki:

      kara ve denizlerin dağılısının farklı olması.

  31. Burhan Bay dedi ki:

    Çok teşekkürler sayenizde yarın ki yazılımdan iyi bir not alabileceğim tekrar çok çok teşekkürler,minnettarım :)

    1. şimal dedi ki:

      aynen ama ben notlardan hep yüksek not alırım derecem çok iyi

  32. rew dedi ki:

    helal olsun başkan cok iyiysin cok güzel anlatmıs bu anlatımı devam ettir site odullerini alırsın bende sana yardımcı olurum

  33. Muhammed ali dedi ki:

    Harbi guzel site olmus

    1. şimal dedi ki:

      muhammed ali site insanmı da çok güzel bir site diyosun ya he böyle yazanlar mantıklı düşünmüyor

  34. İclal Açıkgöz dedi ki:

    Gerçekten harika! Sizin sayenizde ödevimi yaptım.Gerçekten çok teşekkürler!

  35. buğra dedi ki:

    güzel bir site işime yaradı saolun.

  36. mehmet ali dedi ki:

    Cografya ödevımdı 100 aldım teşekkürler ler

  37. gamze dedi ki:

    ogesten harita bilgisi ve iklim konularını da yayınlayabilirsen mutlu olurum bu arada eline sağlık çok işime yaradı

  38. hasanarslan dedi ki:

    beni oraya getirme şiln gülistan

  39. hasanarslan dedi ki:

    çok güzell beyendim

  40. kevser dedi ki:

    çok kısa ve herşeyi anlatan bir özet.
    çok güzel

    1. aysuntoksoy dedi ki:

      bencede özeti güzel devamınıda incelemek isterdim.

  41. havva dedi ki:

    anladım:)

  42. alican dedi ki:

    güzel anlatım..:D

  43. seda dedi ki:

    bilmem : :D :D

  44. enes dedi ki:

    sağuluun allh razı ossunn panpişler :D

  45. selam dedi ki:

    çok güzel bir çalışma

  46. hakan dedi ki:

    size bir sorum olacak gölge boyumuza bakarak yıl içinde gündüz süresinin en uzun olduğu günü nasıl belirleriz.

Yorum Yaz

günaydın mesajları e-okul cuma mesajları doğum günü mesajları